Yanan Skywell’ler biraz da etkileşim kurbanı mı?

Son aylarda Türkiye’de peş peşe yaşanan Skywell ET5 yangınları, sosyal medyada markayı ciddi biçimde tartışmanın merkezine taşıdı. Yanan araçların görüntüleri hızla yayılırken, doğal olarak şu soru gündeme geldi: Skywell ET5’lerde batarya kaynaklı kronik ve tehlikeli bir sorun mu var? Skywell Türkiye distribütörü Ulu Motor ise olayın kamuoyuna yansıtıldığı kadar basit olmadığını, yangınların önemli bölümünün araçlara yetkisiz kişiler tarafından yapılan müdahalelerle ilişkili olduğunu savunuyor.

Şirketin daha önce yaptığı açıklamalar, tartışmaya farklı bir pencere açıyor.

“Binlerce araçtan 8’i yandı”

Türkiye yollarında yaklaşık 5-6 bin Skywell bulunuyor ve bugüne kadar 8 araçta yangın vakası yaşandı.

Ancak üzerinde durulması gereken konu yangın çıkan araçlara daha önce ne yapıldığı?

Menzili artırmak için farklı ülkenin yazılımı mı yüklendi?

Araştırmalarıma göre bazı Skywell kullanıcıları yurtdışından diagnostic cihazları (“araçların elektronik sistemlerine bağlanmaya yarayan arıza tespit ve programlama cihazı”) getirerek araçların yazılımına müdahale etmeye başladı. Bu işi para karşılığı yapan kişilerin videoları da yayında aslında...

Araştırmama göre özellikle soğuk iklim koşulları (Rusya gibi) için hazırlanmış bir batarya yazılımı, daha fazla menzil elde etmek amacıyla Türkiye'deki bazı ET5'lere yükleniyor.

Kullanıcılara da “BMS güncellemesi” veya “menzil artırma güncellemesi” gibi isimlerle ücret karşılığında bu işlemlerin yapıldığı öne sürülüyor. Bunu yapanların tanıtım videoları Youtube kanallarında yayınlanıyor. Aktarılan bilgilere göre işlemi yapan kişiler şehir şehir dolaşarak araçlara para karşılığında yazılım yüklüyor.

İşte tartışmanın teknik açıdan en kritik noktası burada başlıyor.

BMS yani Battery Management System, elektrikli otomobilin bataryasının adeta beynidir. Hücrelerin sıcaklığı, şarj-deşarj sınırları ve bataryanın korunması gibi kritik parametreler bu sistem tarafından yönetilir. Dolayısıyla BMS üzerinde üreticinin onaylamadığı bir değişiklik yapılması sıradan bir multimedya yazılımı yüklemekle aynı şey değildir. Skywell'in resmi teknik verilerinde ET5 LR'nin zaten “akıllı pil sıcaklık kontrolü” sistemine sahip olduğu belirtiliyor.

Şirketin açıklamasında Çin’den gelen uzman teknik ekiple yürütülen çalışmalar sonucunda, kullanıcı güvenliğini riske atan ve yangın riskini tetikleyen 6 kritik husus tespit edildiği belirtildi. Şirket, ayrıca tüm Skywell sahiplerini acilen yetkili servislere davet etti.

İddia şu: Batarya yeterince soğutulmuyor!..

İddialara göre, farklı iklim koşulları için hazırlanmış yazılımın Türkiye'deki araçlara yüklenmesi halinde bataryanın termal yönetimi değişebiliyor. Şirket de daha önce kamuoyuna yaptığı açıklamada, yetkili servis dışında gerçekleştirilen BMS ve benzeri yazılım yüklemelerinin bazı araçlarda bataryanın termal dengesini bozduğunun tespit edildiğini açıklamıştı. Ayrıca standart dışı batarya soğutma sıvılarının da termal dengeyi etkileyebileceğini belirtmişti.

Nitekim Temmuz sonunda yaşanan Kayseri yangınının ardından yayımlanan haberlerde de Ulu Motor'un bu açıklamasına yer verildi.

Tez şu; Menzili artırmak amacıyla yazılım değiştiriliyor → batarya yönetim parametreleri değişiyor → bataryanın sıcaklık kontrolü olması gerektiği gibi çalışmıyor → termal risk yükseliyor.

Bu teknik olarak araştırılması gereken ciddi bir iddia.

Ancak burada önemli bir gazetecilik notu düşmek gerekiyor:

Bir yangının yetkisiz yazılımdan çıktığının kesin olarak söylenebilmesi için ilgili aracın teknik incelemesinin bunu ortaya koyması gerekir. Dolayısıyla “Skywell yangınlarının tamamının nedeni korsan yazılımdır” sonucuna bugün itibarıyla kesin bir gerçekmiş gibi ulaşmak doğru olmaz.

Çin'den gelen ekip araçları inceliyor

Skywell'in Çin'deki teknik ekipleri yaklaşık iki aydır Türkiye'ye gelip gidiyor ve araçlar tek tek inceleniyor. Ulu Motor ayrıca elindeki ekran görüntülerini, yazışmaları ve diğer kayıtları Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na bildirdiğini söylüyor. Bu nokta önemli. Çünkü tartışmanın sosyal medya iddialarından çıkarılıp teknik incelemeye taşınması gerekiyor. Nitekim son haberlerde Ulu Motor'un önceki yangın vakalarının bazılarında araçların alt kısmında ve ana bataryalarında ciddi fiziksel hasar tespit edildiğini; bazı araçlarda ise Türkiye koşullarına uygun olmadığı ileri sürülen yazılım bulunduğunu açıkladığı görülüyor.

Peki kullanıcıların iddiaları?

Madalyonun diğer yüzünde Skywell kullanıcılarının şikâyetleri bulunuyor. Bazı kullanıcılar satış sonrası hizmetlerin yeterli olmadığını, servislerin teknik kapasitesini ve 6 ay/10 bin kilometrelik bakım periyotlarını eleştiriyor. Sosyal medyada ayrıca Çin'den gelen heyetin araçları incelemesi için kullanıcılardan 90 bin TL istendiği iddiası da gündeme geldi. Ulu Motor ise söz konusu 90 bin TL'nin inceleme ücreti değil, araç için yapılacak onarımın bedeli olduğunu savunuyor. Daha önemlisi, aracının bakımlarını düzenli yaptırdığını ve aracında herhangi bir hasar bulunmadığını söylediği halde yangın yaşadığını ileri süren kullanıcılar da bulunuyor.

İşte bu nedenle olayın yalnızca distribütörün veya yalnızca kullanıcıların açıklamalarından hareketle sonuçlandırılması doğru değil.

Skywell etkileşim arsızlığının kurbanı mı?

Burada sosyal medyanın çalışma biçimi de tartışmanın bir parçası.

Yanan bir elektrikli otomobilin görüntüsü doğal olarak çok yüksek etkileşim yaratıyor. “Bir Skywell daha yandı” başlığı birkaç saniye içinde binlerce kişiye ulaşabiliyor. Fakat aracın geçmişinde yetkisiz yazılım bulunup bulunmadığı, bataryanın darbe alıp almadığı, hangi soğutma sıvısının kullanıldığı veya servis geçmişinin nasıl olduğu aynı ölçüde ilgi çekmiyor. Marka da tam olarak bundan şikâyet ediyor. Yangın görüntülerinin hızla paylaşıldığını ancak şirketin teknik açıklamalarının aynı haberlerde yeterince yer bulmadığını düşünüyor.

Bu eleştiride haklı olduğu bir nokta var:

Bir otomobilin yanması haberdir; ancak yangının neden çıktığı bilinmeden markayı doğrudan suçlamak başka bir şeydir.

Öte yandan yedi ya da sekiz yangın vakasının ortaya çıkması da küçümsenemez. Kullanıcıların güvenlik konusundaki endişelerini “sosyal medya algısı” diyerek geçiştirmek de doğru olmaz.

Asıl cevaplanması gereken soru bence Skywell tartışmasında odaklanılması gereken soru “Skywell’ler yanıyor mu?” değil.

Asıl soru şu: Yanan araçların her birinde yangının asıl nedeni neydi?

Eğer bağımsız veya resmi teknik incelemeler sonucunda yangın çıkan araçların büyük bölümünde üretici onayı dışında yüklenmiş BMS yazılımı, yanlış soğutma sıvısı, batarya hasarı veya hatalı onarım tespit edilirse bugün Skywell'e yöneltilen “kronik batarya problemi” suçlamasının önemli ölçüde yeniden değerlendirilmesi gerekir.

Ama bakımları eksiksiz, herhangi bir fiziksel hasarı veya yazılım müdahalesi bulunmayan araçlarda da aynı yangınlar ortaya çıkıyorsa bu kez üretici ve distribütörün çok daha kapsamlı bir teknik açıklama yapması gerekir.

Şimdilik elimizde yangın görüntüleri var, kullanıcıların iddiaları var ve karşı tarafta Ulu Motor'un teknik açıklamaları var.

Tabi bu arada Türkiye’de yanan TOGG T10X’de oldu, Opel’in elektrikli&hibrit bir modeli ve Corsa da yandı yakın bir tarihte yandığı haber olarak çıkmıştı.

Haberlerde ve paylaşımlarda eksik olan ise her yangın vakasını tek tek ortaya koyan bağımsız ve kamuoyuyla paylaşılmış teknik raporlar.

Bu raporlar ortaya çıkmadan “Skywell'ler tehlikeli” demek de, “Skywell'in hiçbir sorumluluğu yok” demek de erken.

Ancak bir gerçek giderek daha açık hale geliyor:

Elektrikli otomobillerde menzil kazanmak amacıyla batarya yönetim sistemine dışarıdan müdahale edilmesi gerçekten söz konusuysa, mesele birkaç kilometre daha fazla yol gitmekten çok daha ciddi.

Çünkü elektrikli otomobilde BMS ile oynamak, yalnızca menzil göstergesini değiştirmek anlamına gelmiyor.

Bataryanın güvenlik sınırlarıyla oynamak anlamına gelebiliyor.

Ayrıca aynı araçların yalnızca Türkiye’de değil, farklı ülkelerde de satılıyor. Araştırmamda diğer ülkelerde benzer ölçekte bir senarya yaşanmamış. 8 Skywell’in peşpeşe yanma senaryosunun yaşandığı ilk ve tek ülke Türkiye. Bu tesadüf olabilir mi? Haberse bu olay, habere bu açıdan da bakmak gerekmez mi? Yanan araçlardaki itfaie ve Eksper raporları çıkmış. O raporların ilgili mectalara verilması hatta basınla da paylaşılması gerekiyor. Toplamda 3 rapor çıktığı belirtiliyor.

Bizlere gazeteciliği öğretirken şu örnek verildi hep; “Köpeğin insanı ısırması haber değil, haber insanın köpeği ısırmasıdır” diye. Burada da 8 Skywell’in peşpeşe yanması tabi ki haber ama neden yandığı daha doğru bir haberdir.

Çağımız ne yazık ki “etkileşim çağı” ama işte etkileşim alacağız diye de, yalana alet olmak ve kötülüğü körüklemek de doğru değil. Bu yayıncılık da değil, hele hele gazetecilik hiç değil... Tabi bir de yaygın bir davranış biçimi var yayıncılarda da bazı sözde gazeteci arkadaşlarda. Konu Çin, Kore, Japon otomobil markaları olduğu zaman “Vurun abalıya” oluyor da başta TOGG olmak üzere Alman, Fransız markalarına olunca reklam ve yapılan işbirlikleri hatırına pek fazla deşelenmiyor.